# Terapia spektrum autyzmu ASD u osób dorosłych

*Canonical URL: https://nowewidoki.com/terapia-spektrum-autyzmu-asd-u-osob-doroslych/*

- **SEO Title:** Terapia spektrum autyzmu ASD u osób dorosłych
- **SEO Description:** Terapia spektrum autyzmu ASD u dorosłych to kluczowy element wsparcia. Poznaj najnowsze metody terapii, zgodne z najwyższymi standardami.

![pexels hannah nelson 390257 1065084 easy resize.com](https://nowewidoki.com/wp-content/uploads/2024/05/pexels-hannah-nelson-390257-1065084_easy-resize.com_.jpg)

Jako psychoterapeutka pracujący z osobami dorosłymi ze spektrum autyzmu, zaobserwowałem, jak tradycyjne podejścia terapeutyczne czasami nie trafiają w sedno w odniesieniu do ich wyjątkowych potrzeb. Dzisiaj chcę podzielić się istotnymi informacjami w tej dziedzinie –**zmodyfikowaną terapią schematów w przypadku zaburzeń ze spektrum autyzmu (ST-MASC), innowacyjnym podejściem, które szanuje neuroróżnorodność, zapewniając jednocześnie skuteczne wsparcie zdrowia psychicznego.**

## **Zaburzenia ze spektrum autyzmu według ICD11**

Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-11 wprowadza istotne modyfikacje w podejściu do diagnozy zaburzeń ze spektrum autyzmu, w porównaniu z klasyfikacją DSM-5. Te zmiany odzwierciedlają współczesne rozumienie autyzmu jako złożonego i wielowymiarowego zaburzenia.

**ICD-11 kładzie szczególny nacisk na to, że autyzm nie jest jednolitym stanem, ale kontinuum różnorodnych trudności. Oznacza to, że objawy mogą występować z różnym nasileniem i w różnych kombinacjach**. Na przykład, jedna osoba może doświadczać znaczących trudności w komunikacji społecznej przy stosunkowo niewielkich zachowaniach stereotypowych, podczas gdy u innej może być odwrotnie.

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-11, zaburzenie ze [spektrum autyzmu](https://nowewidoki.com/maskowanie-w-spektrum-autyzmu-co-warto-wiedziec/) (Kod: 6A02) znajduje się w dziale: **zaburzenia neurorozwojowe**, podkategoria: **zaburzenia ze spektrum autyzmu.**

### **Główne Kryteria Diagnostyczne ICD11**

1. **Deficyty w Interakcjach Społecznych:**

- Trudności w inicjowaniu i podtrzymywaniu interakcji społecznych.
- Problemy z rozumieniem sygnałów niewerbalnych.
- Wyzwania w dostosowaniu zachowania do różnych kontekstów społecznych.
- Trudności w rozwoju i utrzymywaniu relacji.

1. **Wzorce Zachowań i Zainteresowań:**

- Ograniczone, powtarzalne wzorce zachowań.
- Sztywne przywiązanie do rutyny.
- Specyficzne zainteresowania o dużej intensywności.
- Nietypowe reakcje na bodźce sensoryczne.

**Poziomy Nasilenia**

ICD-11 wyróżnia trzy główne obszary funkcjonowania:

1. **Funkcjonowanie Intelektualne:**
  - Bez zaburzeń intelektualnych.
  - Z zaburzeniami intelektualnymi.
2. **Funkcjonowanie Językowe:**
  - Z zaburzeniami języka.
  - Bez zaburzeń języka.
3. **Poziom Wymaganego Wsparcia:**
  - Wymagające wsparcia.
  - Wymagające znacznego wsparcia.
  - Wymagające bardzo znacznego wsparcia.

## **Diagnoza a terapia osób ze spektrum**

To rozszerzone podejście pozwala na bardziej precyzyjną diagnozę i lepsze zrozumienie indywidualnych potrzeb osoby z ASD, co przekłada się na możliwość zaproponowania bardziej skutecznego wsparcia terapeutycznego.

**Nowe podejście w ICD 11 oferuje większą elastyczność w ocenie objawów, uwzględniając:**

- Zróżnicowany przebieg rozwojowy osób ze spektrum autyzmu.
- Różne sposoby manifestacji tych samych cech podstawowych.
- Możliwość zmian w obrazie klinicznym w czasie.
- Indywidualne strategie adaptacyjne.

**Istotne zmiany, w kontekście planowania procesu terapeutycznego:**

- **Umożliwiają dokładniejsze dopasowanie wsparcia do indywidualnych potrzeb**.
- Ułatwiają rozpoznawanie ASD w różnych grupach kulturowych.
- Pozwalają na lepsze zrozumienie zmian w obrazie klinicznym w czasie.
- Wspierają bardziej holistyczne podejście do diagnozy i terapii.

## **Dlaczego potrzebujemy innego podejścia w planowaniu terapii?**

Wielu dorosłych z ASD doświadcza współwystępujących problemów ze zdrowiem psychicznym, tradycyjne metody terapii nie zawsze uwzględniają ich wyjątkowe perspektywy i potrzeby. Można to porównać do próby użycia systemu GPS zaprojektowanego dla samochodów do nawigacji łodzią — chociaż niektóre zasady mogą działać, konkretne potrzeby są zupełnie inne.

## **Współwystępowanie objawów i zaburzenia osobowości**

W mojej praktyce często spotykam dorosłych z ASD, którzy wykształcili specyficzne wzorce osobowości. jako adaptacyjne odpowiedzi na swoje życiowe doświadczenia. Wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy, że te wzorce, choć z natury ochronne, mogą czasami rozwinąć się w zaburzenia osobowości wymagające specjalistycznej interwencji terapeutycznej.

**Najnowsze badania pokazują, że nawet 62% dorosłych z ASD w warunkach klinicznych wykazuje cechy zaburzeń osobowości**. Ta statystyka to nie tylko liczba – reprezentuje ona rzeczywistych ludzi zmagających się z prawdziwymi wyzwaniami, którym tradycyjne podejścia terapeutyczne czasami nie potrafią sprostać.

## **Terapia schematów dla pacjentów z ASD**

Tradycyjne metody terapeutyczne często nie uwzględniają unikalnych potrzeb osób z ASD. Skuteczność Terapii Schematów tkwi w jej zintegrowanym podejściu. [**Terapia schematów**](https://nowewidoki.com/terapia-schematow-online/) (w formie **ST-MASC Schema Therapy Modified for Autism Spectrum Conditions)** została opracowana właśnie z myślą o tych specyficznych wymaganiach.

Co sprawia, że ​​to podejście jest wyjątkowe? Terapia schematów rozpoznaje dwa kluczowe elementy, które tradycyjna terapia autyzmu często pomija:

1. **Potrzeby specyficzne dla autyzmu**.

Oprócz podstawowych potrzeb emocjonalnych, osoby autystyczne często potrzebują:

1. Wsparcia w rozpoznawaniu i regulacji emocji.
2. Przewidywalnych rutyn i środowisk.
3. Pomocy w zarządzaniu doświadczeniami sensorycznymi.
4. Swobody w dążeniu do realizacji szczególnych zainteresowań.
5. Praktycznych wskazówek dotyczących poruszania się w sytuacjach społecznych.

**2.  Różne strategie radzenia sobie**.

**Podejście to uznaje, że osoby ze spektrum rozwijają unikalne sposoby radzenia sobie ze swoimi doświadczeniami**. Niektórzy mogą [maskować swoje cechy autystyczne](https://nowewidoki.com/autystyczne-wypalenie-jak-radzic-sobie-z-autistic-burnout/), inni mogą unikać trudnych sytuacji, a niektórzy mogą w pełni zaakceptować swój naturalny sposób bycia. Żadna z tych strategii nie jest z natury dobra ani zła — liczy się to, czy pomagają, czy przeszkadzają ogólnemu samopoczuciu i funkcjonowaniu

## **Wyjście poza redukcję objawów**

Zamiast próbować „naprawić” cechy autyzmu, terapia schematu (w formie ST-MASC) koncentruje się na zrozumieniu unikalnych potrzeb każdej osoby i pomaganiu jej w opracowaniu strategii, które będą dla niej odpowiednie. To tak, jakby mieć spersonalizowaną mapę drogową, a nie próbować postępować zgodnie z czyimiś wskazówkami. **Celem nie jest sprawienie, aby ktoś wydawał się bardziej „typowy”, ale pomoc w rozwijaniu się jako osoba, jednocześnie radząc sobie z prawdziwymi wyzwaniami, z którymi się mierzy**. Może to oznaczać znalezienie sposobów np. na radzenie sobie z przeciążeniem sensorycznym przy jednoczesnym uczestniczeniu w cenionych zajęciach lub opracowywanie strategii społecznych, które wydają się autentyczne, a nie wymuszone.

## **Co to oznacza dla terapii ?**

W praktyce, **psychoterapia staje się bardziej elastyczna i zindywidualizowana**. Zamiast przestrzegać sztywnych protokołów, współpracujemy, aby zrozumieć, co działa dla każdej osoby. Terapia zaburzeń ze spektrum autyzmu obejmuje:

- Określenie, które strategie radzenia sobie są pomocne, a które szkodliwe.
- Znalezienie sposobów na zaspokojenie zarówno emocjonalnych, jak i specyficznych dla autyzmu potrzeb.
- Opracowanie autentycznych i bardziej zgodnych z osobą z ASD sposobów radzenia sobie z trudnymi sytuacjami.
- Budowanie na istniejących mocnych stronach, a nie tylko rozwiązywanie wyzwań.

## **Terapia schematów w formie ST-MASC. Kluczowe elementy **

1. **Modyfikacje w strukturze sesji:**

- **Tempo Terapii:**
  - Wydłużony czas na przetwarzanie informacji.
  - Częstsze przerwy podczas sesji.
  - Dostosowanie długości sesji do możliwości pacjenta.
- **Format Sesji:**
  - Jasna struktura każdego spotkania.
  - Wizualne wsparcie przekazu.
  - Pisemne podsumowania sesji.

1. **Strategie Terapeutyczne:**

- **Techniki Poznawcze:**
  - Konkretne przykłady zamiast abstrakcyjnych pojęć.
  - Wykorzystanie specjalnych zainteresowań w procesie terapii.
  - Systematyczne rozwijanie umiejętności społecznych.
- **Praca z Emocjami:**
  - Nauka rozpoznawania sygnałów fizjologicznych.
  - Techniki regulacji sensorycznej.
  - Stopniowe budowanie świadomości emocjonalnej.

1. **Specyficzne Interwencje:**

- **Przepisywanie Schematów:**
  - Uwzględnienie specyfiki przetwarzania sensorycznego.
  - Dostosowanie technik wizualizacji.
  - Wykorzystanie konkretnych scenariuszy.
- **Praca z Trybami:**
  - Uproszczone nazewnictwo trybów.
  - Wizualne reprezentacje różnych stanów.
  - Praktyczne strategie przełączania między trybami.

### **Wskazówki dla Terapeutów**

1. **Przygotowanie Sesji:**
  - Strukturyzacja materiału.
  - Przygotowanie pomocy wizualnych.
  - Elastyczne planowanie czasu.
2. **Prowadzenie Terapii:**
  - Regularne sprawdzanie komfortu pacjenta.
  - Dostosowywanie tempa do potrzeb.
  - Tworzenie bezpiecznego środowiska.
3. **Ewaluacja Postępów:**
  - Konkretne mierniki zmian.
  - Regularne zbieranie feedbacku.
  - Elastyczne dostosowywanie celów.
  - Poświęcenie określonej ilości czasu na sesje wzmacniające i przypominające.

## **Podsumowanie**

Terapia Schematów w formie ST-MASC oferuje obiecujące rozwiązanie dla dorosłych z ASD i współistniejącymi zaburzeniami osobowości. Łączy strukturę z elastycznością, pozwala na skuteczne wsparcie terapeutyczne przy jednoczesnym poszanowaniu neuroróżnorodności.

Jeśli jesteś osobą neuroróżnorodną i szukasz terapii, znajdź podejście, które szanuje i rozumie Twoją neurologię. Właściwe podejście terapeutyczne powinno sprawiać wrażenie, że działa z Tobą a nie przeciwko Tobie.

Bibliografia:

Vuijk, R., van Genderen, H., Geurts, H.M., & Arntz, A. (2022). Schema Therapy for adults with autism spectrum disorder and comorbid personality disorder: A case example. In R. Vuijk (Ed.), Adults with autism spectrum disorder: Diagnostic assessment, personality (pathology), and psychotherapy (pp. 115-126).

Young, J.E., Klosko, J.S., & Weishaar, M.E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.

Bamelis, L.L., Evers, S.M., Spinhoven, P., & Arntz, A. (2014). Results of a multicenter randomized controlled trial of the clinical effectiveness of schema therapy for personality disorders. American Journal of Psychiatry, 171(3), 305-322.

Oshima, F., Iwasa, K., Nishinaka, H., Suzuki, T., Fukui, I., & Shimizu, E. (2015). Factor structure and reliability of the Young Schema Questionnaire Short Form-3 in a Japanese clinical sample. International Journal of Psychology and Psychological Therapy.

Kirchner, J., Ruch, W., & Dziobek, I. (2016). Character strengths in adults with autism spectrum disorder without intellectual impairment. Journal of Autism and Developmental Disorders.

Gaus, V.L. (2019). Cognitive-behavioral therapy for adults with autism spectrum disorder. Guilford Press.

Bulluss, E. (2019). Schema Therapy Modified for Autism Spectrum Conditions (ST-MASC). Clinical handbook of psychological disorders in adults with autism spectrum disorder.

[https://samsonandbulluss.com/application/files/2716/4799/7665/BULLUSS-modified-schema-therapy-as-a-needs-based-treatment-for-complex-comorbidities-in-adults-with-autism-spectrum-conditions.pdf](https://samsonandbulluss.com/application/files/2716/4799/7665/BULLUSS-modified-schema-therapy-as-a-needs-based-treatment-for-complex-comorbidities-in-adults-with-autism-spectrum-conditions.pdf)

Hofvander, B., Delorme, R., Chaste, P., Nydén, A., Wentz, E., Ståhlberg, O., … & Leboyer, M. (2009). Psychiatric and psychosocial problems in adults with normal-intelligence autism spectrum disorders. BMC Psychiatry, 9(1), 35.

Lugnegård, T., Hallerbäck, M.U., & Gillberg, C. (2012). Personality disorders and autism spectrum disorders: what are the connections? Comprehensive Psychiatry, 53(4), 333-340.

Sempérteguia, G.A., Karekla, M., Furness, D., & Michaelidesa, M. (2013). Schema therapy for borderline personality disorder: A comprehensive review. Journal of Experimental Psychopathology, 4(5), 489-498.

Simpson, S.G., Morrow, E., van Vreeswijk, M., & Reid, C. (2010). Group schema therapy for eating disorders: a pilot study. Frontiers in Psychology, 1, 182.

Renner, F., van der Goot, E., Huibers, M., Arntz, A., Butz, B., & Bernstein, D. (2013). Short-term group schema cognitive-behavioral therapy for young adults with personality disorders and personality disorder features: Associations with changes in symptomatic distress, schemas, schema modes and coping styles. Behaviour Research and Therapy, 51(8), 487-492.

5/5 - (8)

---

*Generated: 2026-06-24 21:04 (UTC)*