Nietolerancja niepewności – kwestionariusz

Nietolerancja niepewności oznacza, że trudno może być Tobie znieść sytuacje, w których nie wiadomo, co się wydarzy, gdy nie masz pełnej jasności albo nie da się wszystkiego przewidzieć. U części osób właśnie to mocno napędza zamartwianie się, napięcie i potrzebę ciągłego upewniania się.

Jak rozpoznać nietolerancję niepewności?

W codziennym życiu może to wyglądać tak, że myśl o danej sytuacji kręci się w kółko, bo brakuje wystarczającej pewności, żeby temat zamknąć i przestać do niego wracać. Pojawia się napięcie, gdy plan się zmienia, kiedy trzeba podjąć decyzję bez pełnej pewności albo gdy przyszłość wydaje się niejasna.

Osoba z wysoką nietolerancją niepewności często nie tyle boi się jednego konkretnego zagrożenia, ile samego stanu „nie wiem”. To może prowadzić do nadmiernego analizowania, odkładania decyzji, unikania i ciągłego szukania uspokojenia. Dowiedz się więcej: nietolerancja niepewności – jak sobie radzić? 

Do czego służy ten kwestionariusz?

Skala IUS (Intolerance of Uncertainty Scale) – po polsku najczęściej tłumaczone jako: Skala Nietolerancji Niepewności to 27 pytań, które pomagają sprawdzić, jak silnie reagujesz na niepewność. To narzędzie samoopisowe, czyli zaznaczasz, na ile każde zdanie pasuje do Ciebie.

Kwestionariusz nie stawia diagnozy. Może jednak dobrze pokazać, czy trudność z tolerowaniem niepewności jest ważną częścią Twoich objawów, zwłaszcza jeśli często się zamartwiasz.

Co wiadomo o rzetelności kwestionariusza?

To nie jest przypadkowa lista pytań, tylko narzędzie dobrze przebadane. W wersji francuskiej skala miała bardzo wysoką spójność wewnętrzną, alfa Cronbacha wyniosła 0,91, a w wersji angielskiej 0,94. Badacze sprawdzili też, czy wynik jest dość stabilny w czasie. Po pięciu tygodniach uzyskano dobrą zgodność wyników: 0,78 dla wersji francuskiej i 0,74 dla wersji angielskiej.

Skala była też wyraźnie powiązana z nasileniem zamartwiania się. Jednocześnie autorzy pokazali, że nie chodzi tylko o ogólny lęk czy obniżony nastrój, bo związek z zamartwianiem utrzymywał się także po uwzględnieniu objawów lęku i depresji.

Kto stworzył IUS?

Pierwszą wersję skali opracowali Michel H. Freeston, Josée Rhéaume, Hélène Letarte, Michel J. Dugas i Raymond Ladouceur w 1994 roku. Angielską wersję zwalidowali Kristin Buhr i Michel J. Dugas w 2002 roku.

To właśnie praca Buhr i Dugas jest najczęściej cytowana, gdy opisuje się rzetelność i trafność angielskiej wersji IUS. Autorzy uznali, że skala jest rzetelnym i trafnym sposobem oceny nietolerancji niepewności.

Kwestionariusz IUS – skala nietolerancji niepewności

Instrukcja

Poniżej znajdziesz serię zdań opisujących, jak ludzie mogą reagować na niepewność w życiu. Przy każdym zdaniu zaznacz, w jakim stopniu pasuje ono do Ciebie.

Skala odpowiedzi:

• 1 – w ogóle mnie nie opisuje
• 2 – raczej mnie nie opisuje
• 3 – trochę mnie opisuje
• 4 – dość dobrze mnie opisuje
• 5 – bardzo dobrze mnie opisuje

Pytania

1. Niepewność powstrzymuje mnie przed wyrobieniem sobie zdecydowanej opinii.

2. Bycie w niepewności oznacza, że człowiek jest niezorganizowany.

3. Niepewność sprawia, że życie staje się nie do zniesienia.

4. To niesprawiedliwe, że w życiu nie ma żadnych gwarancji.

5. Nie potrafię się odprężyć, jeśli nie wiem, co wydarzy się jutro.

6. Niepewność sprawia, że czuję napięcie, lęk albo stres.

7. Nieprzewidziane wydarzenia bardzo mnie wytrącają z równowagi.

8. Frustruje mnie, kiedy nie mam wszystkich potrzebnych informacji.

9. Niepewność przeszkadza mi żyć pełnią życia.

10. Trzeba zawsze patrzeć do przodu, żeby uniknąć niespodzianek.

11. Nawet małe, nieprzewidziane wydarzenie może wszystko zepsuć, nawet przy dobrym planie.

12. Kiedy przychodzi czas działania, niepewność mnie paraliżuje.

13. Bycie w niepewności oznacza, że nie jestem dość dobra/dobry.

14. Kiedy nie mam pewności, nie potrafię ruszyć dalej.

15. Kiedy jestem w niepewności, gorzej funkcjonuję.

16. W przeciwieństwie do mnie inni ludzie wydają się wiedzieć, dokąd zmierzają w życiu.

17. Niepewność sprawia, że czuję się bezbronna/bezbronny, nieszczęśliwa/nieszczęśliwy albo smutna/smutny.

18. Zawsze chcę wiedzieć, co przyniesie mi przyszłość.

19. Nie znoszę, kiedy coś mnie zaskakuje.

20. Nawet najmniejsza wątpliwość może powstrzymać mnie przed działaniem.

21. Powinnam/powinienem umieć wszystko zorganizować z wyprzedzeniem.

22. Bycie w niepewności oznacza, że brakuje mi pewności siebie.

23. Uważam za niesprawiedliwe, że inni ludzie wydają się pewni swojej przyszłości.

24. Niepewność nie pozwala mi spokojnie spać.

25. Muszę unikać wszystkich niepewnych sytuacji.

26. Niejasność i dwuznaczność w życiu mnie stresują.

27. Nie mogę znieść tego, że nie jestem zdecydowana/zdecydowany co do swojej przyszłości.

Klucz

Najprostszy i najbezpieczniejszy sposób liczenia wyniku to zsumowanie odpowiedzi ze wszystkich 27 pytań. Każda odpowiedź ma wartość od 1 do 5, więc wynik całkowity mieści się w zakresie od 27 do 135 punktów. Im wyższy wynik, tym większa nietolerancja niepewności. Autorzy walidacji angielskiej wersji podkreślali, że mimo wyodrębnienia kilku obszarów najlepiej używać przede wszystkim wyniku ogólnego.

Jak policzyć wynik ?

• Zsumuj wszystkie odpowiedzi z 27 pozycji.
• Nie ma pytań odwróconych.
• Wyższy wynik oznacza większą trudność z tolerowaniem niepewności.

Bardziej szczegółowy klucz

W materiałach pomocniczych spotyka się też podział na dwa obszary. Można go wykorzystać dodatkowo, ale podstawą interpretacji nadal pozostaje wynik ogólny.

• Obszar 1: negatywne skutki niepewności i unikanie – pozycje 1, 2, 3, 9, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 20, 22, 23, 24, 25.
• Obszar 2: potrzeba przewidywalności i pewności – pozycje 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 18, 19, 21, 26, 27.

Jak rozumieć wynik ?

Wysoki wynik nie oznacza automatycznie zaburzenia psychicznego. Pokazuje raczej, że niepewność jest dla Ciebie szczególnie obciążająca i może mocno wpływać na myśli, emocje i decyzje.

Jeśli często się zamartwiasz, odkładasz decyzje, potrzebujesz ciągłych zapewnień albo źle znosisz brak jasnego planu, taki wynik może być ważną wskazówką do dalszej rozmowy terapeutycznej. Sam kwestionariusz najlepiej traktować jako punkt wyjścia do zrozumienia problemu, a nie jako gotową odpowiedź.

Jeśli to brzmi znajomo – warto poszukać wsparcia

Nietolerancja niepewności jest czymś, nad czym można skutecznie pracować w terapii. Badania pokazują, że celowane podejście terapeutyczne, które uwzględnia ten mechanizm, przynosi realne zmiany zarówno w poziomie niepewności, jak i w nasileniu zamartwiania się.

Jeśli rozpoznajesz w sobie opisane wzorce i czujesz, że niepewność od dawna utrudnia Ci codzienne życie, decyzje albo relacje, warto rozważyć psychoterapię. Możesz skorzystać z psychoterapii online – to wygodna forma, która pozwala pracować nad tym tematem bez wychodzenia z domu, w czasie dopasowanym do Twojego grafiku.

Bibliografia:

• Freeston, M. H., Rhéaume, J., Letarte, H., Dugas, M. J., Ladouceur, R. (1994). Why do people worry? Personality and Individual Differences, 17(6), 791–802.
• Buhr, K., Dugas, M. J. (2002). The Intolerance of Uncertainty Scale: Psychometric properties of the English version. Behaviour Research and Therapy, 40(8), 931–945.
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12186356/

Oryginalna strona kwestionariusza: Anxiety Research Centre, University of Wisconsin – https://arc.psych.wisc.edu/self-report/intolerance-of-uncertainty-scale-ius/