18 negatywnych schematów wyniesionych z dzieciństwa - shutterstock 65455513 1536x1152 - Nowe Widoki

18 negatywnych schematów wyniesionych z dzieciństwa

Spis treści

Aaron Beck (1967) wprowadził ideę schematów do terapii poznawczej. Schematy poznawcze są rozumiane jako trwałe negatywne lub pozytywne przekonania, dotyczące własnego ja, innych ludzi oraz otaczającego świata. Dobre schematy pełnią funkcje adaptacyjną, negatywne mają destruktywny wpływ na nas i nasze relacje. Jeffrey Young twórca terapii schematów dodał do rozumienia schematów aspekt ich powstawania. Rozwój schematu uznajemy, jako wynik toksycznych doświadczeń z dzieciństwa i okresu adolescencji. Trudne, negatywne doświadczenia,  powodują nierealizowanie w wystarczający sposób naszych potrzeb emocjonalnych. Young wyróżnił 18 negatywnych schematów wyniesionych z doświadczeń z dzieciństwa. Stworzone schematy mogą wdzierać się i zniekształcać  nasze przeżywanie obecnych chwil i wydarzeń.

Czym jest terapia schematów ?

Terapia schematów skupia się na odnalezieniu niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych i pomaga, aby w adekwatny i zdrowy sposób zacząć je realizować. Uleczanie schematu jest najważniejszymm celem terapii, często istotnym elementem pracy są również tryby schematów (przeczytaj więcej) Proces terapeutyczny w terapii schematów bywa dłuższy niż w terapii poznawczo-behawioralnej, ponieważ schematy są trwałymi wzorcami które są obecne w naszym życiu przez długie lata. Leczenie obejmuje kompleksowe podejście, interwencje terapeutyczne dotyczą sfery: poznawczej, behawioralnej i afektywnej.

Jak działają schematy ?

Teoria schematów Younga mówi, że nasze schematy, mogą przez większość czasy być ukryte. Schemat ujawnia się dopiero w momentach, które na jakimś poziomie są podobne do naszych doświadczeń z dzieciństwa. Jeśli schemat zostanie uruchomiony, przeszłość wkracza do obecnej chwili.

Na przykład, gdy posiadasz schemat opuszczenia i doświadczałaś w swoim życiu strat ważnych osób (twój rodzic wyjeżdżał albo bardzo dużo pracował) możesz w dorosłym życiu doświadczać tego schematu na wiele sposobów np. gdy pokłócisz się z partnerem bądź kiedy wyjeżdża w podróż służbową.

18 negatywnych schematów wyniesionych z dzieciństwa Shutterstock Nowe Widoki

Przykład schematu

Aby jeszcze dokładniej przybliżyć Ci działanie schematu, przeczytaj poniższy przykład.

Wyobraź sobie kobietę, która w swoim dorosłym życiu zmaga się z ciągłymi obawami o swoją figurę i wygląd. Kiedy była mała, rodzice bardzo kontrolowali jej sposób odżywiania, nie było dopuszczalne jedzenie typu Fast food ani słodyczy. Rodzicom bardzo zależało na utrzymaniu zdrowego stylu życia, ważny był dla nich wizerunek i ocena społeczna. Często zabierali ją na wycieczki rowerowe, w których tak naprawdę nie chciała uczestniczyć, jednak zgadzała się, bo nie chciała ich zawieść. Jako młoda dziewczyna coraz bardziej koncentrowała się na swoim wyglądzie. Przez okres liceum często porównywała się z innymi koleżankami, wydawało jej się, że jest od nich grubsza i mniej atrakcyjna. W chwilach słabości sięgała po produkty wysokokaloryczne, mając potem wyrzuty sumienia i czując się ze sobą źle.

W ostatnim okresie już jako osoba dorosła wybrała się z koleżanką na pokaz mody, bardzo silnie reagując na widok szczupłych modelek. Powiedziała przyjaciółce, że przy nich czuje się, że jest po prostu tłusta. Wobec tego zdarzenia podjęła decyzje, że musi przejść na kolejną dietę i wznowić ćwiczenia.  

W tym przykładzie, wydarzenie (pójście na pokaz mody) wywołało przez nią dobrze znaną reakcję emocjonalną, uruchomiły się w niej silne emocje, związane z poczuciem niepełnowartościowość, gorszości (Schemat Wadliwości). Ten przypadek stanowi przykład uruchomienia się  „starego schematu” i strategii radzenia, która podtrzymuje problem (kolejna dieta, ćwiczenia).

Ćwiczenie – wychwytywanie schematu

W pracy nad zmianą schematów, bardzo istotny jest moment uchwycenia uruchomiania się schematu. Gdy jesteśmy już pod wpływem działania schematu dużo trudniej zmienić bieg wydarzeń. Aktywny schemat wywołuje w nas dużo starych, dobrze znanych emocji, czujemy się trochę jak małe dzieci, które zalewa fala negatywnych wspomnień i emocji.

Poobserwuj siebie i spróbuj odpowiedzieć na pytania:

  • Co powoduje, że nadmiernie reagujesz na pewne sytuacje?
  • Czy potrafisz zidentyfikować czynnik wyzwalający (np. sytuacje, wydarzenie) uruchamiający Twój schemat?
  • Jakie wówczas pojawiają się emocje?
  • Co wtedy myślisz?
  • Jak sądzisz, jaki Twój schemat uruchomił się w tych sytuacjach?

Lista 18 schematów wyniesionych z dzieciństwa

Teoria schematów Younga przedstawia 18 schematów, sprawdź, czy z niektórymi schematami się identyfikujesz.

18 negatywnych schematów wyniesionych z dzieciństwa D B B F F Ab F Nowe Widoki

Pierwsza obszar:  Rozłączenie i odrzucenie

Osoba w tym obszarze wykazuje problemy z przywiązaniem. To, czego brakowało w przeszłych  doświadczeniach to niezawodności, wsparcia, empatii i szacunku opiekunów. W dzieciństwie osoba ta mogła być traktowana w chłodny, często odrzucający sposób. Brakowało wsparcia emocjonalnego a czasem nawet podstawowej opieki. Opiekunowie byli nieprzewidywalni, nieobecni, niezainteresowani lub agresywni.

  1. Schemat Porzucenia i niestabilności więzi

Osoba spodziewa się, że straci tych, z którymi jest emocjonalnie związana. Oczekuję, że zostanie porzucona przez wszystkie ważne osoby; prędzej czy później. Ma przekonanie, że wszystkie intymne związki w końcu się skończą. Osoby doświadczające schemat porzucenia doświadczają na przemian strachu, smutku i gniewu.

  1. Schemat nieufności i nadużycia

Osoba jest przekonana, że inne osoby  ją wykorzystają. Oczekuje, że zostanie zraniona, oszukana, lub zmanipulowana. Naturalną reakcją, staje się nadmierna czujność  i podejrzliwość w relacjach. W ten przeszłe doświadczenia  związane z nadużyciem są zarządzane przez nieufność, która utrudnia wchodzenie w satysfakcjonujące relacje.

  1. Schemat deprywacji emocjonalnej

Osoba wierzy, że jej podstawowe potrzeby emocjonalne (opieka, empatia i ochrona) nie zostaną zaspokojone lub zostaną zaspokojone w niewystarczającym stopniu przez innych. Osoba doświadcza częstego poczucia izolacji i samotności, nawet gdy jest wśród ludzi, w relacjach koleżeńskich czy w związku.

  1. Schemat wadliwości i wstydu

Osoba czuje się niekompletna, bezwartościowa, gorsza. Uczucie niższości rodzi wstyd. Wierzy, że kiedy inne osoby poznają ją lepiej, odkryją jej wady, to nie będą chcieli mieć z nic z nią wspólnego. Wady mogą mieć charakter zewnętrzny np. cecha fizyczna lub wewnętrzna np. cecha charakteru, rodzinny sekret.

  1. Schemat izolacji społecznej i wyobcowania

Osoba ma poczucie, że jest odizolowana od reszty świata i ludzi. Czuje, że jest w jakiś sposób inna od wszystkich, że nigdzie nie pasuje. Poczucie izolacji powoduje, że osoba czuję, że nigdzie nie przynależy.

Drugi obszar: osłabiona autonomią i brak osiągnięć

Osłabiona wiara w zdolność do niezależności, poradzenia sobie z życiowymi wymaganiami, trudność w podejmowaniu skutecznych działań. Rodzina pochodzenia wikła emocjonalnie, podważa wiarę w kompetencje dziecka, bywa nadopiekuńcza lub nie wspiera dziecka w samodzielnym działaniu.

  1. Schemat zależności i niekompetencji

Osoba czuję się całkowicie bezradna, czuję, że nie może funkcjonować  bez pomocy innych. Zależność w relacjach przejawia się trudnościami w podejmowaniu decyzji oraz funkcjonowaniu samodzielnie. Rodzina pochodzenia może być nadmiernie chroniąca i niewspierająca autonomii u dziecka.

  1. Schemat podatności na zranienie i zachorowanie

Osoba jest przekonana, że w każdej chwili może przydarzyć się  jej coś katastrofalnego (np. choroba, niebezpieczeństwo) lub jej bliskim. Często czuję bezradność, wierzy, że nic nie może zrobić, aby zapobiec nieprzewidywalnym wydarzeniom. Najczęściej absorbuję ją kontrolowanie otoczenia i podejmowanie nadzwyczajnych środków ostrożności.

  1. Schemat uwikłania emocjonalnego

Osoba jest nadmiernie zaangażowana w jednego lub więcej opiekunów.  Z powodu tego wykazuję trudności w rozwinięciu swojej własnej tożsamości i poczucia własnego ja. Często ma przekonanie, że przynajmniej jedna z uwikłanych osób nie może przetrwać bez wsparcia drugiej. Uwikłanie często jest doświadczane jako poczucie pustki i zagubienia.

  1. Schemat porażki (sfera osiągnięć)

Osoba czuje, że brakuje jej inteligencji i talentu. Swoje osiągnięcia interpretuje w kategoriach szczęścia. Osoba borykająca się z tym schematem często nawet nie próbuje odnieść sukcesu, ponieważ jest przekonana, że wszelkie próby zakończą się niepowodzeniem. Osoba często porównuje się do otoczenia i uważa, że nie jest w stanie osiągnąć tego samego poziomu, jeśli chodzi o karierę, edukację i osiągnięcia.

Trzeci obszar: uszkodzone granice

Osoba ta może mieć nieadekwatnie przesunięte granice, brak poczucia odpowiedzialności i niską tolerancję na frustrację. Ma trudności z wyznaczaniem realistycznych, długoterminowych celów. Może przejawiać problemy we współpracy z innymi. Rodzina pochodzenia mogła oferować mało zasad, wskazówek, przewodnictwa lub modelowała zachowania związane z poczucie wyższości nad innymi.

18 negatywnych schematów wyniesionych z dzieciństwa Shutterstock Nowe Widoki

  1. Schemat roszczeniowości i specjalnych uprawnień

Osoba ta uważa, że jest lepsza od innych i jest specjalnie uprzywilejowana. Rzadko kiedy wykazuje empatię, uważa, że może robić wszystko, co chce, bez względu na obowiązujące zasady. Głównym celem jest władza i zdobywanie kontroli nad sytuacjami i ludźmi.

  1. Schemat niewystarczającej samokontroli lub samodyscypliny

Osoba nie toleruje żadnej frustracji w osiąganiu swoich celów. Ma niewielką zdolność do tłumienia uczuć lub impulsów. Stara się unikać doświadczeń dyskomfortu, ma trudność w podejmowaniu wysiłku.

Czwarty obszar: nakierowanie na innych

Osoba ta jest nadmiernie odpowiedzialna, zawsze musi brać pod uwagę potrzeby innych kosztem zaspokajania własnych potrzeb. Nakierowanie na innych ma pomóc w uzyskaniu  miłości i aprobaty. W rodzinie pochodzenia mogła występować miłość warunkowa, potrzeby rodziców miały pierwszeństwo nad tym, co było ważne i potrzebne  dla dziecka.

  1. Schemat podporządkowania

Osoba poddaje się woli innych, aby uniknąć negatywnych konsekwencji (np. kara, konflikt, odrzucenie). Poświęcanie własnych potrzeb może prowadzić do skumulowanego gniewu, który często jest wyrażany w sposób pasywno-agresywny lub przez wystąpienie objawów psychosomatycznych.

  1. Schemat samopoświęcenia

Osoba dobrowolnie poświęca swoje potrzeby na rzecz innych, których często postrzega jako słabszych od siebie. Jeśli podejmuje działania w celu zaspokojenia własnych potrzeb, często czuje się winna. W dłuższej perspektywie może odczuwać urazę, gniew w stosunku do tych, dla których się poświęcała.

14 .Schemat poszukiwanie akceptacji i uznania

Osoba jest nadmiernie skupiona na opiniach i uwadze innych. Często stara się dopasowywać do otoczenia, kosztem budowania własnego ja. Poczucie wartości jest uzależnione od reakcji i oceny innych. Osoby często czują się nieautentyczne w swoim życiu, wykazują silny lęk przed negatywnymi reakcjami.

Obszar: nadmierna czujność i zahamowanie

Osoba przesadnie tłumi własne emocje, impulsy lub wybory. Skupia się na przestrzeganiu sztywnych zasad i norm, kosztem szczęścia, wolności w wyrażaniu siebie. Typowa rodzina pochodzenia jest zgorzkniała, wymagająca, karząca. Ważniejsze od przyjemności i relaksu są obowiązki i przestrzeganie zasad.

  1. Schemat negatywizmu

Osoba ta zawsze widzi negatywne strony wydarzeń w swoim życiu, minimalizując to, co pozytywne. Przyjmuje zasadę, że w końcu i tak wszystko pójdzie źle, nawet jeśli jest dobrze. Stale się zamartwia, często narzeka i nie ma odwagi podejmować decyzji.

  1. Schemat zahamowania emocjonalnego

Osoba trzyma ścisłą kontrolę nad swoimi emocjami i impulsami, ponieważ uważa, że wyrażanie spontanicznych emocji przyczyni się do ośmieszenia i uczucia wstydu, opuszczenia przez innych. Nigdy nie jest spontaniczna i mocno podkreśla racjonalne obszary siebie.

  1. Schemat zawyżonych standardów (hiperkrytycyzm)

Osoba ta wierzy, że nigdy nie będzie wystarczająco dobra i musi się bardziej starać, aby uniknąć krytyki. Skutkiem tego jest perfekcjonizm, sztywne reguły, koncentracja na czasie i wydajności. Działania te podejmowane są kosztem przyjemności, relaksu i utrzymywania kontaktów społecznych. Schemat ten może być kierowany na siebie lub na innych.

  1. Schemat bezwzględnej surowości

Osoba czuje, że ludzie muszą być surowo karani za swoje błędy. Osoba często jest agresywna, nietolerancyjna i niecierpliwa. Nie ma przebaczenia dla błędów, indywidualne okoliczności i uczucia nie są brane pod uwagę. Schemat ten może być kierowany na siebie lub na innych.

 

Jeśli zauważasz występujące u siebie schematy, umów się na wizytę. Terapia schematu online lub terapia schematów warszawa.

Literatura:
Creative Methods in Schema Therapy – Gillian Heath and Helen Startup
The Wiley-Blackwell Handbook of Schema Therapy: Theory, Research, and Practice – Michiel van Vreeswijk, Jenny Broersen, and Marjon Nadort

 

5/5 - (5)
Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

18 negatywnych schematów wyniesionych z dzieciństwa - psychoterapia 1 nowe widoki 400x400 - Nowe Widoki

Psychoterapia

Wsparcie psychoterapeutyczne
dla kobiet 

18 negatywnych schematów wyniesionych z dzieciństwa - coaching online 2 400x400 - Nowe Widoki

Coaching

Indywidualny coaching biznesowy, coaching kariery i rozwój osobisty dla kobiet

18 negatywnych schematów wyniesionych z dzieciństwa - Superwizja 4 400x400 - Nowe Widoki

Superwizja

W procesie superwizji stajesz się lepszą w tym, co robisz, aby skuteczniej pomagać swoim Klientom

18 negatywnych schematów wyniesionych z dzieciństwa - O nas kw 400x400 - Nowe Widoki

Umów się na sesję
do psychoterapeuty lub coucha

Wiemy, jak skutecznie pomagać

Oferujemy spotkania w gabinecie w Warszawie i online

Świadczymy usługi w językach polskim i angielskim

Zobacz również

trening progresywnej relaksacji
Psychoterapia / Coaching

Trening progresywnej relaksacji

Trening progresywnej relaksacji Stan napięcia mięśni pierwotnie pomaga nam, sygnalizując naszemu organizmowi, aby przygotowało się na potencjalnie niebezpieczną sytuację. Nasze ciało jest wówczas w

Więcej »